La montanha verta.

O fit talament la festa, quand eu n'aguet pus lu sòu, eu disset: "Fau que me neje ! Fau que me neje !" Eu pren la decision de se nejar. Alòrs, eu vai vers-d-una mara e au mament que vai se lançar dins quela mara, i a 'na votz que li creda: "Piare!".

A! quò lu fai tressalhir !. Eu ne viguet ren. Tòrna prener son balanç per se fotre dins la mara. Au mament que nava enqueras s'i fotre, quela votz tornet credar : "Piare !"

A! Eu se 'resta ! Au tresesme còp, eu disset :

- "Te, qui ses-tu?"

- "Pus tard, tu iò saubras, mas ne te tuas pas, t'as ‘na chança de te sauvar. Fau que t'anes sur la montanha verta. Sur la montanha verta, tu tornaras 'chaptar totas tas fautas, tu tornaras trobar la fortuna e tu faras 'na vita convenabla."

- "E ben," eu disset, "prene l'engatjament, i' irai sur la montanha verta."

Alòrs vei-lu quí partit.

Eu ne sabia pas de quau biais folia virar mas eu prenguet la direccion dau solelh levant e eu marchet... eu marchet... Quant eu fuguet luenh, qu'eu aguet tot plen marchat, eu comencet damandar :

- "Sabetz-vos ente es la montanha verta?"

- "A ! non !" Degun n'avia auvit parlar..."

Eu traverset daus fluvis, eu traverset daus deserts, pas de montanha verta. Enfin, un ser, quò començava far nuech, eu viguet 'na pita lumiera. Eu disset : " I a plan quauqu'un, lau?"

Eu i vai. Qu'era luenh, luenh, pus luenh qu'eu ne cresia.

Enfin, eu i 'ribet. Eu tusta. 'Na pita vielha ven li dubrir.

- "Bonjorn, Monsur."

- "Bonjorn, Madama."

- "Qu'es que vos voldriatz?".

Se-ditz: "Cherche la montanha verta."

- "A !" 'la disset, "mon paubre jòune òme", 'la disset, "n'ai jamai auvit parlar. Ne pòde pas vos rensenhar. Mas," 'la disset, "ma sòr qu'es bien pus vielha que me e qu'abita bien pus luenh, bien pus luenh, lai, fau i 'nar, beleu que 'la n'aurá auvit parlar, si quò exista. ‘L'aurá pogut ne'n auvir parlar."

Alòrs, vei-lu quí partit. Enquera eu marchèt, eu marchèt, eu marchèt e puei un ser, eu vai veire 'na pita lumiera... "Alòrs, qu'es lai, chas la vielha sòr, vei-me quí sauvat."

Eu i 'ribet. Eu tusta.

- "Bonjorn, Monsur."

- "Bonjorn, Madama."

- "Qu'es que vos voldriatz ?"

- "A, veire si vos auriatz auvit parlar de la montanha verta?"

- "A," 'la disset, "mon paubre monsur, n'ai jamai, jamai, - pòde ren dire-, n'ai jamai auvit parlar."

"Mas," 'la disset "i' ai 'na sòr qu'es enquera ben pus vielha que me e qu'abita bien pus luenh. ‘L'a de las colombas, ‘l'a de la colombas que tots lus sers, 'las van voiatjar e 'las van de pus en pus luenh. E quand 'las son ribadas, 'las li disen çò que l'an vut. Beleu quelas colombas, auran-'las auvit parlar de la montanha verta ?"

Alòrs, eu marchèt, eu marchèt enquera tot plen; eu i vai...

- "Bonser, Madama, qu'es vòstra sòr que me renvoia per veire si vo'atz auvit parlar de la montanha verta?"

- "A," 'la disset," non, mas "se-ditz," mas colombas van se permenar e tots lus sers quante 'las rentren, raconten quò que l'an vut. N'i a doas que son rentradas, mai ma tresesme, ma blancha, n'es pas enquera rentrada. Es quò que quò l'i a 'ribat un malhur? Es quò que l'a 'nat pus luenh que d'abituda ? Atendetz un pitit..."

Afen.. 'l' a 'ribat, la colomba blancha.

"Ò!" la vielha femna li disset, "tu m'as bien fach de l'inquietuda. Cresia que t'eras perduda."

- N'era pas perduda," 'la disset,"mas i' ai 'nat luenh, i'ai 'nat luenh, ente jamai n'i 'via 'nat"

- "Ente as-tu donc 'nat ?"

- "I' ai 'nat sur la montanha verta, mas qu'es luenh, qu'es luenh!"

- "A!" eu disset, "mas sei content que vòstra ausela sapche ente qu'es la montanha verta. Me, i vau."

- "Ò," 'la disset - l'ausela disset - "n'i anetz pas! - quo es lo diable qui i abita."

- "Ò," eu disset, "diable o pas diable, i' ai dich que i iria, i' irai."

Alòrs, eu marchèt, eu marchèt..." Qu'era daus deserts. Tot d'un còp, eu vai veire de las verduras e daus bois, un petit riu qu'era quí.

Quant eu 'ribet sur lo bòrd de queu riu, i 'via tres pitits paquets de linge, de vestiments de filhas. N'i 'via un vestiment negre, un blanc, un roge. Alòrs, quò li ven l'ideia de prener los vestiments blancs e puei eu los cacha.

Quand las banhairitz se figueten pro banhadas, 'las van per se 'bilhar...

Bon...pas d'istòria...

L'autre disset :"Vautras m'atz fach un torn, vautras m'atz fach un torn. Vautras m'atz cachat mos abits."

'Las disseten : "N'am pas cachat tos abits, si tu te rapelas pus ente tu los as metuts, tan pieg per te. Desbraulha-te! Qu'es l'ora de la sopa, nos rentram au chasteu. Desbraulha-te!"

Eu s'i a cachat, lo Piare. Alòrs, quant eu viguet que l'autras eran partidas, eu sòrt, eu se fai veire a la demoisela blancha qu'era tota nua.

Eu disset: "Vos m'ercusaretz, Madomoisela, quò n'es pas per vos far de la pena, iu volia vos parlar e ne volia pas vòstras sòrs zo entenderian. Qu'es per quò que i' ai cachat vòstres abits. Vos m'ercusaretz, i' ai vut vòstra nuditat, tot quò-'quí - bon - n'i a pas de malur..."

- "E qué que voletz de me?"

- "E ben," eu disset, "veiquí que i' ai fach lu vòt d'anar sur la montanha verta."

- "Mon brave Monsur, tornatz virar! N'aniatz pas. Qu'es chas mon pair e mon pair quo es lo diable. Eu vos minjará."

- "Qu'eu me minje s'eu vòu, mas i' ai fach lu vòt... Quant um a fach un vòt, fau l'executar, perdut per perdut, i' irai."

- "A!", 'la disset, "vos prenetz de bien gròs risques. Mas enfin, ieu poria beleu vos estre un pauc utila. Si podia vos estre utila, quo siria aveque plaser. A! mon pair, eu v'aculherá bien. Quand vos vatz 'ribar, eu vai vos saludar e eu vai vos invitar a minjar. Eu es polit. Eu es bien aculhant. Solament, mesfiatz- vos bien de quò qu'eu vai vos dire. Eu vai vos far visitar son chasteu, ne metetz jamai vòstres pès ente eu metrá los seus. Si eu monta 'na marcha, montatz-ne'n doas. Si ne'n monta doas, montatz-ne'n qu'una perque 'quí, vos siriatz perdut. Eu vos convidará a minjar – tres aculhant – eu vos invitará a minjar, i aura quauqua ren de bon. La premiera gorjada de pan que vos coparetz, vos la donaretz au chin; la dosesma, vos la donaretz au chat. Eu vai se faschar. Eu vai vos dire que chas ilhs, eu ne gaspilha pas las chausas, que lo pan, quò costa a ganhar, fau pas lu besilhar. Vos li diretz que chas vos, quo es l'abituda entau. Eu dirá pus ren. Perçò que si vos ne'n minjatz 'na gorjada, vos siriatz mòrt sur lo còp e eu vos minjaria."

"Bon, aprep, eu ne dirá pus ren. Eu vos invitará a coijar. Eu vai vos presentar 'na sala, 'na chambra qu'es tota en aur, liech en aur, lustres en aur... Eu vai insistar per que vos coijetz 'quí. Eu vos en fará veire 'n' autra que quo es un grabat. Vos siretz coijat sur daus sacs. Vos siretz coijat sur 'na palhassa. Eu vos donará a chausir. Ne coijetz pas dins la brava perqué vos siriatz entorat de fuòc e de flambas tota la nuech. Coijetz dins la vòrra."

- "A!" lu diable disset, "vos ne vatz pas coijar 'quí, Monsur. Quo es quí que nos recebem nòstres amics."

- "Ò!" eu disset, "non, chas nos, ieu coije sur 'na vielha palhassa e ieu durmirai mielhs aquí, perque ieu n'ai l'abituda."

Eu disset: "coma vos voldretz, coma vos voldretz."

Bon…. Quò passet un cople de jorns e lo diable li ditz:

Disset: "Adonc, jòune òme, ne creses pas que vau te nurir totjorn sens ren far? Fau que tu trabalhas!"

- "A ben, Monsur, farai si pòde. Farai çò que vos me comandaratz."

- "E ben", se ditz, "nos veiram ben. Mas, mesfia- te: si tu ne fas pas çò que te comandarai, l'enser, tu faras mon sopar."

- "Nos veiram ben."

- "I a 'quí quela forest que n'um veu 'quí, deman ser, vòle que 'la sia copada, sejada, fagotada, autrament tu ses... tu ses fotut."

Alòrs, l'emmatin, eu li dòna un apchon e veiquí lu garç partit. L'apchon era en veire, lu premier còp d'apchon qu'eu vai donar, veiquí l'apchon que s'esbolha...

A!… eu i vai lu garç... desesperat.

Eu se coije.

A miegjorn, eu disset, - lu diable- "queu paubre maluros qu'es lau dins sa forest, eu n'a poench ren fach, la quau que de vautras que vai li portar a minjar?"

- "Te Negra, pòrta- li!"

- "Ne vòle poench i 'nar. Qu'eu se desbraulhe! Qu'es un blanc, n'aime pas quela gent 'quí."

Se disset: " la Roja , vai- i- te!"

- "Mas, si ne vòu pas i 'nar, sei pas pus oblijada qu'ela."

La Blancha disset: "si l'autras ne vòlen pas i 'nar, fau ben qui ane donc."

Alòrs, la Blancha i vai.

Eu disset: "i' ai ben de malhur", se ditz. "Queu còp, sei perdut. Crese que vòstre pair a dich que si la forest n'era pas sejada, fagotada, qu'ieu faria son sopar de ser."

'La disset: "vos cassetz pas la testa!"

- "Per la vertut de ma bagueta, que la forest sia sejada, fagotada e tota presta!"

Bon, còp sec, quo figuet fach.

- "Faudria pas venir avant la nuech. Faudria venir a la nuech. Mon pair vos damandará coma quò se sirá passat. Vos li diretz que v- eu i ane veire. Mas eu i sirá desjá 'nat, eu i aurá vut de lo chasteu."

Eu disset: "tu ses malent , qu'es bien, qu'es bien."

- "I a ‘nautre trabalh aura", qu'eu li disset. "I a quel estanh 'lai, se ditz. " I a ne sai pas quantben de sòrtas de peissons i a", se ditz. "I a un mament qu'eu n'a pas estat dubrit. Vòle que deman ser, tu m'aias tarit l'estanh, que tu aias triat tots lus peissons per raça. Ò ben tu sabes, si quò n'es pas fach deman ser, çò que t'atend."

- "Farai mon possible."

Alòrs, l'emmatin, eu part. Eu li 'via donat 'na grella. Eu ne podia pas tarir l'estanh aveque sa grella. Alòrs eu se coija...

Totjorn, qu'es la filha blancha que li pòrta a minjar.

- "E ben", 'la disset, "coma que s'a passat?"

- "A!" eu disset, "pensatz-vos, Mademoisela... Vesetz-vos, vòstre pair, eu se fot de me. Eu m'a donat ‘na grella per tarir l'estanh. Folia pas i sonjar."

- "Ò", 'la disset, "fau pas se cassar la testa per quò- 'quí."

- «Per la vertut de ma bagueta, que l'estanh sia tarit, que lus peissons sian tots triats per reng, per talha, per color.»

Bon, quò fit fach.

L'enser, lu garç, eu 'ribet per sopar.

- "E ben, mon garç?"

- "E ben, Monsur, vos poretz anar querre vòstres peissons, ilhs son triats."

- "Tu ses bien malent, quand mesma", eu disset, "qu'es bien."

Se ditz: "qu'es pas chabat. Te laissarai tranquille aprep, mas i a quauqua ren que degun ne pòt far, que te ,perque vese que tu ses real'ment desgordich."

Se ditz,: "i a un nis de jaça sur mon grand papulon, que deu i 'ver daus uòus. ‘L'an pongut. Vòle far 'na moleta de quilhs uòus deman ser." Se ditz: "lu nis, eu se veu de 'quí."

- "Tascha moïen de ne pas lus cassar," se-ditz, "vòle far 'na moleta de quilhs uòus!"

- "A ben," eu disset, "Monsur, si quo es vòstre volontat, i' essaiarai." Vei-lu quí partit.

Que 'riba per relhar a queu papulon.

Bast ! quand eu 'via montat de tres metres, eu ne'n descendia d'autant. Las pitas bròchas cassavan sos sos pès. Pas moïen, pas moïen d'i montar. Eu se coijet.

Veiquí la filha blancha que 'riba per li portar minjar a miegjorn.

- "Alòrs, quilhs uòus?"

- "Alòrs?" se-ditz, "i' ai essaiat. Sei tot escòrchat. N'ai pas pogut montar."

'La disset: "Qu'es bien pus dificile perçò que mon pair, eu veu lu papulon. Entau, um ne pòt pas lu copar per 'ver lu nis. Mas," se-ditz, "i' ai un truc ".

- "Me'n dobtava ben."

- "I' ai portat 'na marmita. Nos vam far dau fuòc. Vau me faire bulir e quante sirai bien bulida, vos me deivossaretz bien. Aveque tots mos v-òs, quò fará n'eschala pro nauta per..."

- "Madomoisela, ne vòle poench. Vos m'atz sauvat la vita dos còps. Ne vòle pas vos far bulir dins quela marmita."

- "O sens quò-quí, vos setz perdut. Fau iò far. Coma ieu dise, quò ne risca ren. Aprep, ieu tornarai coma ieu sei."

Vei-lu quí que fai bulir la filha, que la deivòssa bien e que fai son eschala.

Eu i vai. Monta a son eschala, met los uòus dins son davantau e tòrna descendre per son eschala.

Aprep eu fai quò que 'la i a dich. Eu la tòrna far bulir e 'la tòrna coma ‘l'era.

Solament, veiquí que quò li mancava un pitit artelh. Eu 'via laissat lu v-òs dau pitit artelh tot a fet en naut.

- "A!" eu disset, "i' ai bien dau malur, bien dau malur. I' ai obludat vòstre pitit artelh en naut."

- "Ò!" 'la disset, "qu'es beleu un bien. Beleu qu'un jorn quò pora nos servir. Mon pair ne se'n apercebrá poench I' vau me'n anar entau. Laissam queu pitit artelh."

Bon, eu 'ribet. Eu li pòrta lus uòus. Pas un de cassat e lo diable era content.

Eu disset: "Mon vielh, tu ses lu pus fòrt que i'aïe jamai vut. Per te recompensar, ieu t'òfre mas filhas en maridatge. Solament, te dise 'na chausa: que tu las chaussisses per los pès. 'Las coijen totas tres dins lu mesme liech, alòrs, tu las chausiras per los pès. Quant tu ne'n traparas una, tu li tendras los pès e tu me diras quo es quela qu'iu vòle. I' irai constatar 'la que t'auras chausida."

Eu tastet lus pès. Quant eu viguet un pè que ne 'via que quatre artelhs, eu disset: "Quo'es quela quí."

- "Ne'n tene una. Venetz veire Monsur."

- "Lu sòrt a volgut entau, qu'es la Blancha. Quo es la Blancha. Te donarai la Blancha , tu te maridaras aveque la Blancha. "

Quauques jorns passeren.

Eu disset a sa femna: "Tu ses abituada de viure aveque ton pair. Me, de viure aveque quel òme que qu'es, ne pòde pus suportar. Fau que nos nos 'nanam."

- "A !" 'la disset, "si tu vo'es! Sei ta femna. Pertot ente tu voldras 'nar, te segrai. Mas qu'es assetz dificile per se 'nanar. Enfin, n'essaiaram."

Un matin, 'la disset: "avant-jorn, marcha far levar lu chavau de mon pair. Qu'es se que marcha lu pus viste. Autrament, si nos prenem los autres, nos seriam d'abòrd 'trapats."

Alòrs, eu i vai. Pren lu foet : "Debot! debot!" Lo chavau bojava pas.

Eu disset: "Pòde pas far levar lu chavau."

- "Atend." 'La pren 'na palha. ‘La lu tuca un pitit. Veiquí lu chavau levat.

Alòrs, ilhs monten tots dos dessur e vei-los quí partits.

Lu matin, quand lu diable vai veire dins son escuria, eu disset: "Mon chavau es partit e ma garça de filha qu'es beleu ela que m'a... Ilhs son partits tots dos, mas pòde pas lus 'trapar perçò que lu chavau, qu'es lu pus fòrt. Mas eu pòrta doas personas e me, aveque un que n'es pas si rapide, me, lus 'traparai..."

E ela, ‘l'era en cropa per darrier, 'la visava de temps en temps. 'La se dobtava qu'eu 'nava cherchar a lus 'trapar.

Tot d'un còp, 'la vai veire de la pouvera, de la pouvera... 'La disset: "Nos som perduts. Veiquí mon pair que 'riba."

Eu disset: "Nos som bien perduts."

- "Beleu pas. Vam far 'na transformacion. Lu chavau sirá cirier, tu seras eschala e me serai la paisana que cuelha les cireisas."

Bon, vei-iò quí realisat.

Alòrs, lu diable 'ribet.

- "E, brava femna ! Vos n'atz pas vut passar un cavalier avecque 'na filha darrier ?"

- "Monsur, vos pòdetz ben minjar de las cireisas. N'i a pertot. Ne'n 'masse mai n'i a per vos."

- "Te demande pas quò-quí, einnocenta! T'ai demandat si t'as vut passar un cavalier avecque ‘na jòuna femna darrier."

'La disset: "Minjatz-las. 'Las fan bien passar la set dau fait que 'las son pas bien maduras."

Eu disset : " 'L'es fòla, 'l'es fòla, me'n vau."

Eu tòrna au chasteu e iò disset a sa femna.

- "Lus as-tu trobats?" qu'i ditz la femna.

- "A!" se ditz "non! I' ai trobat 'na paubra fòla que 'massava de las cireisas. 'L'a m'a demandat si volia, mas quò m'interessava pas. I' ai tornat virar."

- "A!, bogre d'einnocent! Qu'es ta filha qu'a fait la transformacion. Lu cirier, qu'era lu chavau, lu jòune òme, qu'era l'eschala e qu'es ta filha que 'massava les cireisas."

Eu i tòrna. Lu chavau es ben fatigat.

- "Vau chamjar de chavau. Lus tornarai plan 'trapar."

En efech, vei-lu quí partit.

Tot d'un còp, ilhs van veire de la pouvera.

- "Veiquí mon pair que 'riba.

- "Queu còp, nos som perduts..."

- "O! non. Lu chavau será egleisa. Tu seras lu curet e me sirai lu mairilhier."

Lu diable ne volia poench s'aprechar tròp prep de l'egleisa.

- "E, Monsur lu Curet!"

- "Dominus vobiscum", respond lu curet.

- "Beleu que lu mairilhier n'es pas aussi fòu que tu..."

E disset:"As-tu vut passar ...?"

- "Et cum spiritu tuo."

Se ditz: "Ilhs son bien fòus."

Vei-lu quí que tòrna chas ilhs. Iò ditz enquera a sa femna.

- "A! bogre d'einnocent, vai! Mas qu'es ilhs. Tu veses ben qu'ilhs se foten de te. Qu'es ilhs. Qu'es ta filha que fai entau quelas transformacions."

Tòrna prener un chavau nuòu.

- "Vau lu 'trapar enquera. Mas queu còp, lus minje sur plaça."

Donc, vei-lu quí partit, vei-lu quí partit.

Lu vesian venir enquera.

Disseren: "Queu còp, nos som perduts. Quo es pas la pena d'essaiar de transformar, eu ne iò creuria pas. Eu vai nos minjar."

'Riberen en terra benesida.

Tòcha! tòcha! lu chavau.

- "Si nos podem estre 'ribats en terra benesida, nos som sauvats..."

Juste... ilhs 'riben. Lu diable, eu 'trapa lu chavau per la coa.

- "Tu copas la coa dau chavau."

Lu diable garda la coa mas ilhs eran sauvats.

Passe per un cròs de rat, veiquí mon conte 'chabat.

Conte populaire enregistré le 20 janvier 1981 chez Monsieur Arthur Rougier à Charras.

transcrit par Micheu Nicolas et corrigé par Jan Urroz et Yves Lavalada