LU FIN VOLOR.

Qu'es un dròle de greu lu fin volor.

Quò n'i ‘via un còp, tres garçons qu'eran dau mesma vilatge. Alòrs, ilhs se ‘vian dich : dins-t-un an e un jorn, nos nos retrobaram quí a queu gròs chaisne. Nos vam metre chascun ‘na pieça de cent sòus e lu jorn que nos nos retròbem, nos fam ‘na pita festa.

- D'acòrd

- D'acòrd

Dins-t-un an e un jorn, nos siram ‘quí. Nos vam far nòstre torn de França chascun de nòstre biais e nos veiram çò que n'um pòt far dins queu torn de França e la reüssida que nos podem ‘ver.

Alòrs, bon…Alòrs, au bot d'un an e un jorn, vei ne'n quí dos que ‘rieben. A ! lu troasiema n'era pas quí… e ben nos vam atendre a deman a far la festa, eu sira plan ‘ribat.

E en efech, vei-lu quí que ‘riba. Alòrs, la gent dau vilatge disian a un :

- « Qu'es que t'as fach, tu ?

- O ! me, i ‘ai ‘nat aveque los companhons e i ‘ai fach lu charpentier. O ! qu'es un bon mestier, n'a pas fach fortuna mas afen, i ‘ai ganhat bien ma vita. Sei content de mon mestier ».

L'autre, eu disset :

- « Me, i ‘ai fach maçon, o se-ditz, qu'es dur i ‘ai passat dins daus païs, n'am fach daus ponts, qu'es un mestier tres dur, mai afen, se-ditz, qu'es un bon mestier, quò paia son òme, sei content de ‘ver aprengut quò quí ».

E ilhs an ‘ribat a piè quilhs dos quí. L'autre ‘riba aveque un chavau, daus esperons en argent, bilhat com'un mossur..

Alòrs, eu vai d'abòrd chas sa mair ; eu li disset :

- « Tu sa'es mair, vau te dire lu mestier que i ‘ai fach per estre si riche mas ne fau iò dire a degun, degun, a degun. Si lu rei iò sabia, eu me faria pendre. Fau pas iò dire. Alòrs, tu diras çò que tu voldras (volras). Que i ‘ai estat talhor o còlpòrtor. Tu diras çò que tu volras, quò n'a pas d'importança mas pas çò que vau te dire : i ‘ai fach lu fin volor, qu'eu disset, mas iò dija pas ! »

Alòrs, l'autres femnas dau vilatge quand las ‘riben..

- « O ! la ! ton filh n'es pas coma los autres. Los autres, ilhs son bien, ilhs an ganhat quauques sòus mas ton filh qu'es un vrai mossur, qu'es un vrai senhor. Quau mestier fit-eu donc ? »

Eu la disset :

- « Eu era charpentier ».

- O ! las dissen :

- « Quò n'es pas vrai ! Tots los charpentiers que n'am conegut, ilhs an metut mai de temps que quò per far fortuna, quò n'es pas en d'un an qu'ilhs an fach fortuna, quò pòt pas estre quò quí !

- A ! ben ! si vos voletz iò sapcher, eu a fach còlpòrtor ! »

- O ! las dissen :

- « Còlpòrtor, qu'es pas quò quí… ilhs ne fan pas bien fortuna viste. Quò pòt pas estre vrai !

- A ben, la disset, escota Màri, tu ses ma camarada de totjorn, qu'es un secret, vau te lu dire mas, tu iò diras pas.

- O ! non ! qu'es sur, iò dirai pas !

- E ben, se-ditz, eu a estat fin volor ». 

E mas la Màri , la iò ditz a la Margarita , la Margarita , zu ditz a l'Anna e finalament tot lu monde iò sap e quò vai a l'aurelhas dau rei.

O ! lu rei disset :

- « Un fin volor, ne vòle pas quò quí dins mon roiaume, ne vòle pas quò quí chas nos, non ! Vai fuelher lu veire queu garç ! »

Alòrs, eu riba, eu n'era pas levat lu garç. Eu ditz :

- « Madama, escusetz-me, mas, vòstre filh es chas vos ? »

La disset :

- « Oc-es, eu n'es pas enquera levat ! »

E se-ditz :

- « D'aprep qu'eu a estat fin volor ? »

La disset :

- « Quí es que vos zu a dich, mon Sire ? 

- O ! pas besoenh de sapcher d'ente quò ven, qu'es sur ; eu a estat fin volor.

- Alòrs, vau vos explicar.

- Ne vòle pas de quò quí chas nos ».

Alòrs, la i vai e la li ditz :

- « Ditz donc, pitit, lu rei a saugut que t'era fin volor , eu vòu te parlar ! »

E ben, eu disset :

- « A sa dispaucision ».

Alòrs, eu disset :

- « Mon brave garç, tu ses un fin volor ?

- A ! Oc-es ! Mon sire, qu'eu disset, sei preste a vos iò provar.. »

E ben, eu disset :

- « Escota, si tu ses si fin volor que quò quí, i ‘ai ma jument qu'es dins l'escuria, ma jument de sela, si tu la prenes pas questa nuech, e ben, te farai pendre deman a la pòrta ‘quí ».

Qu'era un desfis qu'eu li fasia.

- O ! lu fin volor disset :

- « Mon sire, si vos n'avietz pas d'autre jument per ‘nar vos permenar deman, e ben, vos i iretz a piè.

- Oc-es ».

Alòrs, l'enser, lu rei vai dins son escuria.

- « A, eu ditz, mos amics - a sos vaslets - lu fin volor deu venir ».

Ilhs avian entendut parlar dau fin volor ; tot lu monde n'en avia entendut parlar.

- «  Eu deu venir ; eu m'a dich que deman marcharia a piè, que ma jument ne siria pus dins l'escuria ! se-ditz, nos vam be veire.

- A ! se-ditz, un vai montar, eu vai la selar, la bridar, un montara sur la sela e tendra las guidas. Dos d'autres, chascun costat, tendran lur brida e lu troasiema tendra la coa. La lascha pas totjorn ! »

- O ! eu disset :

- « Mossur, vos podetz durmir tranquile, la jument se'n ira pas. »

Vers mianuech, veiquí lu fin volor, se bilhe coma lu rei, eu pren sos abits, alòrs eu lur disset :

- « Alòrs, mos braves, quò deu me far plaser quò quí, vautres ne durmetz pas !

- O ! nòstre Sire, nos ne durmem pas, non, nos ne son pas prestes a durmir. Lu fin volor, o ! eu pòt venir. Nos lu veiram venir, la jument restara quí. »

Eu disset :

- « Oc-es, mas, vos sa'etz la nuech qu'es quand mesma long, se-ditz, vos i ‘ai quí pòrtar ‘na bona botelha, se-ditz, vautres vatz la beure a vautres quatre, se-ditz, quò vos tendra esvelhats !

- A ! vos setz bien gente sire ! qu'es bien, qu'es bien nòstre Mossur. »

Ilhs an prengut la botelha chascun lur torn, ilhs viden la botelha ; mas qu'era dau vin d'enduermes. Alòrs, quauques temps aprep que ilhs agueren begut, veiquí los garçs que durmian. Lu fin volor atendia. Alòrs, çò qu'eu fai : eu estacha, lu garç, eu passa ‘na còrda sos la sela, eu estacha la sela a d'un chabron, e pus eu còpa la cingla de la sela e los gars que tenian las guidas, la brida eu còpa chascun costat, la lur resta dins los dets, lu que tenia la coa eu còpa los crins de la coa e eu sarra la jument.

Alòrs, lu garç, degun ne bujet, lu garç restet sur sa sela, los autres tenian totjorn chascun lur guida e lu garç tenia la coa dins las doas mans.

L'emmatin, quand eu ‘riba lu rei, pus de jument !

- E be, mos garçs, qu'eu disset, vautres vos setz endurmits ! auria pas fogut vos endurmir…

En s'esvelhant dificilament, ilhs disian, pertant, nòstre Mossur, vos nos aviatz ben pòrtar dau vin per nos tenir esvelhats.

- A ! eu comprenguet…

- « A ! lu coquin ! lu coquin ! qu'eu disset, qu'es dau vin per vos far durmir qu'eu vos a pòrtat. A ! eu es bien malent ! eu es bien malent ! eu es bien coquin ! eu es bien coquin ! »

Afen ! la jument es partida !

Lu lendeman matin, lu fin volor, eu es ribat au jorn davant chas lu rei.

- « E ben », qu'eu disset, « mon Sire, quela jument ? »

- « Tu ses bien malent que lu diable », qu'eu disset, « quand mesma oc-es e tu ses bien malent e ben, n'avia jamai sumjar quò quí. Mas, se-ditz, tu ne ses pas sauvat per autant, se-ditz. Se-ditz, questa nuech, si tu ne venes pas querre los linçòus entre me e ma femna, e be oc-es, se-ditz, tu siras pendut quand mesma. »

- « O ! » eu disset, « mon Sire, si vos n'atz pas d'autres linçòus dins la reserva, vos poretz durmir sens draps. »

Bon ! alòrs, eu ‘nei querre los draps quand mesma, alòrs eu fai un bonòme de palha, rempli de sable e eu lu campe davant la pòrta.

Pan ! pan ! eu fot dos còps de baston a la pòrta dau rei e eu se cache lu garç.

La femna dau rei disset :

- T'as entendut, quauqu'un an tustat, qu'es lu fin volor !

E ben, eu se ‘via metut a costat de son liech un gròs barrancon e eu disset :

- Tu vas veire coma vau lu soanhar.

Pan ! sur le bonòme de palha ! Po ! fo ! eu es tombat.

- Mas, se-ditz, paubre maluros, crese que l'a tuat. Eu a tombat redde, se-ditz, eu deu estre mòrt. Quò lu tochava quand mesma. Eu disset :

Quand mesma, tu po'es pas lu laissar passar la nuech quand mesma, quò pòt venir daus chens , de las charonhas que lu brotarian, fau ben que tu lu metes en quauqu'un luòc, iò un cròs dins nòstre bois, fau ben que tu li mesnes.

A ben, se disset, t'as be rason, quò siria ben afros, per çò que qu'es beleu un coquin mas coma tu dises, si las bestias lu minjavan la nuech, quò ne siria pas brave se disset ; se-ditz vau li mesnar.

Vei-lu quí partit. Alòrs eu lu traina, eu lu rabela, eu lu rabela, eu lu rabela. E aussitòst qu'eu fuguet partit - eu sabia qu'eu era partit dins lu cròs - quand eu fuguet partit, mon fin volor qu'era quí cachat, eu li disset :

- Escota, si tu vo'es, se-ditz - eu ‘via chaud, qu'era luenh lu cròs - l'i a ben queu quí ; eu lu mesna au cròs sus, mas i' ai ben sumjat que folia lu breschar quand mesma, se-ditz.

Lu matin, nos nos levem pas d'abora, las moschas, las n'erian dessur qu'es ben embestiant, se-ditz, fau que prene nòstras linçòus per lu breschar qu'eu disset, e veiquí lu fin volor que tira.

- A, la disset, qu'es ben embestiant, se-ditz, fau los dos. E ben, l'òme, eu es gros, se-ditz, ne poriatz pas l'envelopar.

Fau que lu prenes tot dos. Vei-lu quí partit.

Eu pren quilhs linçòus e eu tòrna e eu disset :

- Tu sabes, - lu rei n'era pas totjorn tornat, se-ditz – eu disset :

- Tu ses, eu pesa, eu pesa, se-ditz, i ‘ai bien ‘gut chaud, i ‘ai bien set.

La reina disset :

- I ‘ai enquera un pau de cassis lau, dins lu placard, tu n'as qu'a beure un còp.

Alòrs eu vida la botelha, mon fin volor e eu pissa dedins ! eu pissa dedins !

Quante lu rei tornet, eu disset :

- I ‘ai bien chaud, eu disset, i ‘ai bien chaud, i ‘ai bien chaud, se-ditz.

- T'es ben begut l'autre còp, que disset la reina, t'es ben begut.

- I ‘ai begut ? n'a pas begut… A ! qu'es se, la bestia, qu'es se, eu era quí lu fin volor qu'eu a vengut beure lu cassis ! bon !

- A ben, visa veire, eu n'a beleu pas ‘chabat.

A ben, en efech, eu n'a laissat un pitit.

- Vau lu ‘chabar…

- O ! lu salaud, se-ditz, eu a pissat dins la botelha. A ! lu coquin ! lu coquin ! lu coquin ! Eu disset :

- Eu s'en tirara pas entau.

Alòrs, l'emmatin, eu riba ; eu disset :

- E ben, mon Sire, quilhs linçòus ?

- E ben, tu ses un brave coquin, qu'eu disset. Mas quò quí, t'as perdut ‘na esprueva mas quò quí te perdonarai pas tu m'as fach beure ta pissa. A ben, mon salaud, quò quí ne pòde pas te iò perdonar… Fau que tu fases pendre mas eu disset : vau te donar enquera quauque res per te sauvar qu'eu disset, si tu reüssisses quela esprueva, tu seras sauvat :

Lu matin, i forne, se-ditz. Deman matin, qu'es lu jorn que nos meten lu pan au forn, que nos fam lu pan, se-ditz, si tu ne venes pas querre lu pan dins mon forn, quò fai ren, tu siras pendut quand mesma.

Eu disset, lu fin volor :

- Mon Sire, si vos n'atz pas, ni vos, ni vòstres vaslets, si vos n'atz pas d'autre pan a minjar e ben, vos poretz passar la jornada sens pan e vos n'auretz pus de pan.

Alòrs, eu los arma aveque de l'espèias a la gòrja dau forn, a la pòrta dau fornil e a la gòrja dau forn de chascun costat… O !

- Gaitatz bien, eu vai venir bientòst, gaitatz bien..

Lu garç, se, lu fin volor eu fai un cròs de per darrier lu forn e aveque ‘na pita pala, eu tira totas quelas panaudas qu'eran quí dedins e eu vai veire quauque res qu'era pus pitit… que diable es quò ? disset-eu. E eu pren son costeu… Qu'era un pastis de lebre.

- A ! eu disset :

- Ne vau pas li laissar queu pastis de lebre. E eu minja son pastis de lebre e coma eu ‘via besoenh de pausar culòta.. Eu a bien revirat la crosta dau pastis, eu pausa culòta dedins e eu iò tòrna bien adobat. Eu iò tòrna bien esgat.

Alòrs, veiquí l'emmatin, qu'es lu rei que vai veire son pan… quò lu tracassava son pan…E queu forn vide !

- A ben, eu disset, mos garçs, eu vai veire sos garçs… Alòrs, lu pan es partit ?

- A ! n'am ren entendut, n'am ren entendut.

- Eu a passat darrier, eu a fach un cròs e urosament qu'eu n'a pas vut lu pastis.. per çò que si vos avia empòrtat mon pastis, i auria ‘gut ‘na brave v'onta. Mossur lu Curet que deu desjunar chas nos deman, e se-ditz, li ‘via promet que li faria minjar dau pastis de lebre. A ! eu a estat quand mesma rasonable ; eu a laissat lu pastis.

Alors, veiquí quò riba. Ilhs se meten a tabla. Quand riba lu mament dau pastis :

- A ! Mossur lu Curet, qu'es a vos de l'eitamnar. A vos l'ònor, a vos l'ònor !

Lu Curet pren son grand costeu, pica dedins..

- A ! mas, eu es purit, qu'eu disset, se-ditz, vòstre pastis, mon Sire, vòstre pastis, eu es purit.

- E qu'es que dire que eu es purit, eu a estat fach coma d'abituda, eu es tres bon.

- Rendetz-vos compte, sinatz lu costeu.

Eu l'i passa lu costeu sos lu nas..

- A ! lu salaud, eu m'a fach ‘na brave v'onta davant Mossur lu Curet !

- A ! la ! la ! la ! eu fai sos besoenhs… A ! fodra que lu fase pendre, fodra que lu fase pendre ; eu vai far la v'onta a Mossur lu Curet coma eu m'a fach.

E l'emmatin, eu riba lu fin volor.

E ben Mossur lu Curet… E ben, tu ses un brave salaud, tu ses un brave salaud, qu'eu disset, n'iò pas a dire, que tu aias pres lu pan, d'acòrd, tu iò avias promet, tu ziò as fach, mas la v'onta que tu m'as fach a Mossur lu Curet, se-ditz..

- I ‘ai « chiat » dins lu pastis. Mossur lu Curet, lu pastis me fasia envia, i ‘ai ‘gut besoenh e ben oc-es, se-ditz…

Aure, tu ne ses pas sauvat per autant. E ben, tu veses, se-ditz, si tu ne fais pas tant de v'onta au Curet coma tu m'as fach a me, tu siras pendut sur la plaça dau vilatge.

O ! eu disset, si quò n'es que quò quí, mon Sire, lu Curet aura autant v'onta que vos e mas mas si quò se pòt.

A ! eu disset, nos veiram ben.

Alòrs, quante quò fuguet mianuech dins la nuech, bien sur, eu se bilha tot de blanc. Eu vai, rentra dins l'egleisa, tira tres còps de clòchas. Lu presbitèri era en faça. Veiquí lu Curet quí riba. Quant'eu vai veire quela granda fòrma blancha dins son egleisa, eu vai dire :

- Qu'es lu bon Diu, qu'es lu bon Diu, vei-lu quí que se mete a januelhs e que marcha en rampant a januelhs en disant :

- Mon senhor ! mon senhor ! mon senhor… Vos setz vengut me rendre visita. Quau ònor que vos me fasetz quí…

A ! quel òme bilhat de blanc ! Eu disset :

- Non solament i ‘ai vengut te rendre visita mas tu iò merites bien, tu ses un bon curet, t'as fach ‘nar totas tas damas au paradis e ben, sei vengut te querre. T'es bien lu drech. Qu'es ton torn d'i ‘nar au Paradis. Vau t'i mesnar qu'eu disset.

- A ! mon Diu ! quau ònor ! quau ònor ! quau ònor !

- A ! bon, se-ditz, quò vai estre un pau dur. Tu vas rentrar dins queu sac.. tu vas rentrar dins queu sac e i vau te mesnar au Paradis directament, lu matin. Tu ne diras ren jurc'a lu matin. Tu ne bujaras pas ente i te metrai. Lu matin, tu veiras lu Paradis, los pitits anges que chantaran, totas las lumieras dau ciel, tot quò quí, tu siras un bon…

Eu lu tirava per los piès… Eu ‘via liat lu sac e eu tirava lu sac per los piès…

Quò ‘nava bien quand eu vai ribar a de las marchas… En passant sur quelas marchas… la testa dau Curet ! Pof ! Pof !

- O ! la ! se-ditz ! qu'eu fai bien mau.

- E ! la ! qu'eu disset :

- Alòrs, qu'es l'aléias dau Purgatòri.

Qu'eu disset :

- Fau i passar. Tu vas pas passar pertot.. mas l'aléias dau Purgatòri.

E puei alòrs, aprep, ilhs passen dins-t-un estolha qu'era jurte metivada e que la restolha quò lu picava. Qu'eu disset :

- Qu'es pas bon ! quò me pica de pertot, ma fe, qu'es bien meschant…

- A, eu disset, tu ses sur l'aléias de l'infern, se-ditz, de l'infern mas nos vam bientòst ‘ribar au Paradis.

Ilhs ‘riben dins-t-un prat. L'erba era tendre coma la rosada.

- O ! la ! qu'es bien bon ! qu'es bien bon !

Eu disset :

- Ne pure pas, qu'es l'aléias dau Paradis. Nos som bientòst au Paradis.

Alòrs, i ‘via un ragaulhier dins lu jalinier dau rei. E eu lu glisset quí dedins sur las cròtas de pola. Qu'era mate, qu'era chaud, i ‘via ‘na chalor bienfaisante. Alòrs, eu disset :

- Qu'es quí lu Paradis mon senhor ! qu'es quí lu Paradis !

Eu disset :

- Oc-es, tu i as bien drech ! t'as pro sufert, tu i as bien drech ! Mas ne buja pas, rerta quí jurc'a lu matin e tu veiras la lumiera celesta e tu veiras lu bon Diu en faça.

Bon.

Alòrs, l'emmatin, quilhs pitits jaus qu'eran sur lur « perchoir » que vesian çò quí n'avian pas l'abituda de veire sos ilhs quí. E quiquiriquiqui ! e quiquiriquiqui ! e quiquiriquiqui !

A ! eu ditz lu Curet, mos pitits anges taisetz vautres, qu'eu disset.

Bon, eu disset, lu bon Diu vai bientòst venir…

Alòrs, la chambariera qu'entendia quilhs jaus, quelas polas… quò fasia un bruch ! un bruch dau toner, la disset :

- Mas qu'es que se passa ? Mas qu'es que se passa ? quauque res que fach paur a quela volalha.

Alòrs, la i vai veire. E la vi queu sac qu'era quí… quauque res qu'avia l'er de remudar dedins. Alòrs, la credet pertot :

- Crese que lu diable es dins la volalhiera ! Venetz viste ! venetz viste !

Alors veiquí les vaslets que ‘riben aveque de las forchas. Ilhs ne volian pas tròp s'aprupchar car ilhs cresian que qu'era lu diable.

Alòrs, pigonhen, pigonhen ! e qu'es que sort a fòrça de lu pigonhar…

Qu'es quí van veire ?

Lu nas dau Curet ! lu nas dau Curet !

A ! e be, lu fin volor qu'avia entendut queu bruch, eu vai trobar lu rei e eu disset :

- Mon Sire !

- A ! Tu ses un vrai fin volor, jamas pus, te damandarai ren pus ; tu ses lu pus fòrt fin volor que jamai i ‘via entendut parlar… Lu Curet a ‘gut enquera mas v'onta que me. Alòrs, se-ditz, t'as ganhat.

Passa per un pitit cròs de rat

E veiquí mon conte ‘chabat.